જમ્મુ-કાશ્મીરના કઠુઆ જિલ્લાના પહાડી વિસ્તાર એવા બસોહલીના હટ્ટ મસ્કા વિસ્તારમાં સ્થિત સેવા-II  હાઈડ્રો ઈલેક્ટ્રિક પાવર પ્રોજેક્ટના CISF કેમ્માં મંગળવારે સાંજે સાતકલાકે ગોળીબારની ગંભીર ઘટના સામે આવી છે. 

સુરક્ષા કેમ્પમાં ફરજ બજાવતા સીઆઈએસએફ જવાનો વચ્ચે કોઈ વાતને લઈને ઉગ્ર બોલાચાલી થયા બાદ ૨૦૦૯ બેચના એક હેડ કોન્સ્ટેબલે ગુસ્સામાં આવી પોતાની સર્વિસ રાઈફલ વડે સાથી જવાનો પર તાબડતોબ ગોળીબાર કરી દીધો હતો. આ અંધાધૂંધ ફાઈરિંગમાં એક આસિસ્ટન્ટ કમાન્ડન્ટ સહિત ચાર CISF  કર્મીઓના કરુણ મોત નિપજ્યા છે. ગોળીબારની આ ઘટનામાં જીવ ગુમાવનારા સુરક્ષાકર્મીઓની ઓળખ આસિસ્ટન્ટ કમાન્ડન્ટ અંકિત કુમાર પાંડે, સબ-ઈન્સ્પેક્ટર લક્ષ્મણ સિંહ, કોન્સ્ટેબલ રફીક અહમદ અને કોન્સ્ટેબલ સંદીપ કુમાર તરીકે થઈ છે. આ તમામ જવાનો સેવાII  હાઈડ્રો ઈલેક્ટ્રિક પાવર પ્રોજેક્ટની સુરક્ષામાં તૈનાત હતા. ઘટના બાદ તાત્કાલિક ધોરણે તમામ ઈજાગ્રસ્તોને બચાવવાનો પ્રયાસ કરાયો હતો, પરંતુ ગંભીર ઈજાઓના કારણે તેમને બચાવી શકાયા નહોતા.અચાનક થયેલા ફાઈરિંગના કારણે કેમ્પમાં ભારે અફરાતફરી મચી ગઈ હતી. ઘટનાની જાણ થતાં જ બસોહલી પોલીસ અને ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓનો કાફલો ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયો હતો પોલીસે ગોળીબાર કરનાર આરોપી હેડ કોન્સ્ટેબલની સ્થળ પરથી જ ધરપકડ કરી લીધી છે. ઝઘડાનું મૂળ કારણ શું હતું અને કયા સંજાેગોમાં સર્વિસ રાઈફલમાંથી ફાઈરિંગ કરવામાં આવ્યું તે દિશામાં પોલીસે તપાસ અનેપુરાવા એકત્ર કરવાની કામગીરી શરૂ કરી છે.

લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા અને કોંગ્રેસ સાંસદ રાહુલ ગાંધીએ મંગળવારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર( વિવાદ પર મોટું નિવેદન આપ્યું છે. કોંગ્રેસ વર્કિંગ કમિટીની બેઠકમાં તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે પદ છોડવું જ પડશે અને તેમનું રાજીનામું વડાપ્રધાન પોતે કરાવશે. આ દરમિયાન તેમણે બેઠકમાં ૩ મહત્ત્વના પ્રસ્તાવો રજૂ કર્યા હતા અને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કથિત ગોટાળા સામે દેશવ્યાપી આંદોલનની જાહેરાત કરી હતી. ઝ્રઉઝ્રની બેઠકમાં રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે, ‘તમને લોકો(નેતાઓ)ને મારામાં વિશ્વાસ નથી. તમે વિશ્વાસ નથી કરતા પરંતુ હું તમને કહું છું, હું વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહ પાસે બેઠક માટે ગયો ત્યારે તેમણે કહ્યું કે અમે પણ એ જ કરી રહ્યા છીએ, જે ઇન્દિરા ગાંધી કરતાં હતાં. બેઠકમાં તેમણે એમ પણ કહ્યું કે તેમને ખબર છે અને તેમણે પોતે મને કહ્યું કે, અમે જઈશું ત્યારે તમે આવશો. જાે તેઓ એવો વિશ્વાસ રાખતા હોય કે અમે સત્તામાં આવીશું, તો તમે પણ મારા પર ભરોસો રાખો. ઇન્ડિયા ગઠબંધનની બેઠક બાદ અમે નક્કી કરીશું કે રામલીલા મેદાનમાં રેલી કરવી કે રાજ્યોમાં. રામલીલા મેદાનમાં મોટી રેલી યોજવાનો પ્રસ્તાવ અમે મૂકીશું. ચૂંટણી પંચ સામેના વિરોધ પ્રદર્શન અંગે રાહુલ ગાંધીએ જણાવ્યું કે, ‘જ્ઞાનેશ કુમારરાજીનામું આપે તો સારું અને ન આપે તો વધારે સારુંપ કેમ કે અમારું આંદોલન સતત ચાલુ રહેશે. જ્યાં સુધી તેઓ પદ પરથી નહીં હટે ત્યાં સુધી અમે આ મુદ્દે અડગ રહીશું.’કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેના અધ્યક્ષપદે યોજાયેલી આ બેઠકમાં સોનિયા ગાંધી, પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા, કે.સી. વેણુગોપાલ અને જયરામ રમેશ સહિત પક્ષના વરિષ્ઠ નેતાઓ હાજર રહ્યા હતા.

મોંઘા ક્રૂડ ઓઈલ અને અપરિવર્તિત છૂટક ભાવને કારણે રિલાયન્સ-બીપી અને નાયરા એનર્જી જેવી ખાનગી કંપનીઓએ પેટ્રોલ અને ડીઝલના વેચાણ પર મર્યાદા મૂકી છે. બ્લૂમબર્ગના એક અહેવાલમાં આ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલનો ભાવ બેરલ દીઠ ઇં૧૦૭ પર પહોંચી ગયો હતો, પરંતુ મે મહિનાથી પેટ્રોલ પંપ પર ભાવ બદલાયા ન હતા. જેના પરિણામે કંપનીઓને નુકસાન થઈ રહ્યું છે. અહેવાલ મુજબ, કંપની સંગ્રહખોરોને ડ્રમમાં બળતણ ભરીને ઊંચા ભાવે વેચતા રોકવા માંગે છે. નાયરાના આઉટલેટ્સ પર હવે એક વાહનમાં મહત્તમ ૨૦૦ લીટર ડીઝલ અને ૩૦ લીટર પેટ્રોલ આપવામાં આવી રહ્યું છે. રિલાયન્સે વેચાણ પર કેટલો પ્રતિબંધ મૂક્યો છે તે સ્પષ્ટ નથી.

મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધે પેટ્રોલ-ડીઝલના પુરવઠાને પ્રતિકૂળ અસર કરી છે. પુરવઠાના સંકટને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. કંપનીઓને નિકાસથી ફાયદો થાય છે, પરંતુ દેશમાં વેચાણ કરતી વખતે નુકસાન છે. ઊંચા ભાવ સાથે, ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે દેશમાં નીચા ભાવે વેચવા કરતાં વિદેશમાં તેલની નિકાસ કરવી વધુ નફાકારક બની ગઈ છે.

ભારતનું અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે પરંતુ વિદેશી રોકાણકારો પર તંત્રની કોઇ અસર દેખાતી નથી દેશની મજબૂત જીડીપી વૃદ્ધિ છતાં, વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો ((FII) ) ભારતીય શેરબજારમાં પહેલા જેટલું રોકાણ કરી રહ્યા નથી. છેલ્લા બે વર્ષમાં ભારતીય શેરબજારમાંથી આશરે ડોલર ૪૦ બિલિયન (રૂા.૩.૮૪ લાખ કરોડ) વિદેશી મૂડી બહાર નીકળી ગઈ છે. બ્રોકરેજ ફર્મ બર્નસ્ટેઇન રિસર્ચના ૨૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં વિદેશી રોકાણ આકર્ષતા કેટલાક જૂના સૂચકાંકો હવે પહેલા જેટલા અસરકારક નથી. આનો અર્થ એ છે કે ભારતનું અર્થતંત્ર કેટલી ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે તે જાેવું હવે વિદેશી રોકાણકારો માટે પૂરતું કારણ નથી. તાજેતરના સમયમાં વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારોનું વલણ નોંધપાત્ર રીતે બદલાયું છે.  FIIએ મોટા વિદેશી ભંડોળ અને સંસ્થાકીય રોકાણકારોનો ઉલ્લેખ કરે છે જે ભારતીય શેરબજારમાં રોકાણ કરે છે. બર્નસ્ટેઇનના ડેટા અનુસાર, છેલ્લા ૨૪ મહિનામાં કુલ  FIIઆઉટફલો આશરે ડોલર ૫૬.૩ બિલિયન હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન, ડોલર ૩૮.૬ બિલિયનનો પ્રવાહ જાેવા મળ્યો હતો. આનો અર્થ એ થયો કે છેલ્લા ૨૪ મહિનામાં, ભારતીય શેરબજારમાં પ્રવેશ્યા કરતાં વધુ વિદેશી નાણાં બહાર નીકળ્યા હતા.

છેલ્લા ૧૦ વર્ષોમાં ભારતીય શેરબજારમાં ચોખ્ખું FII રોકાણ ફક્ત ડોલર ૪ બિલિયનની આસપાસ હતું. તેની તુલનામાં, સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારોએ લગભગ ડોલર ૩૦૦ બિલિયનનું રોકાણ કર્યું છે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારતીય બજારમાં સ્થાનિક રોકાણકારોની ભૂમિકા સતત વધી છે, જ્યારે વિદેશી રોકાણકારોનું યોગદાન નબળું પડ્યું છે. એક સમય હતો જ્યારે ભારતનો આર્થિક વિકાસ અને વિદેશી રોકાણ મોટાભાગે સાથે સાથે આગળ વધતા હતા. એટલે કે, જેમ જેમ ભારતનોGDP વૃદ્ધિ ઝડપી થઈ, તેમ તેમ વિદેશી રોકાણ પણ વધ્યું. બર્નસ્ટેઇનના મતે, આ સંબંધ ૨૦૦૭ ની આસપાસ સુધી મજબૂત હતો. જાેકે, તે પછી, બંને વચ્ચેનો સંબંધ નબળો પડ્યો. તાજેતરના વર્ષોમાં, પરિસ્થિતિ એવી બની છે કે ભારતીય અર્થતંત્રના મજબૂત વિકાસ છતાં, FII ભંડોળ બહાર નીકળવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. આનો અર્થ એ થયો કે વિદેશી રોકાણકારો હવે ફક્ત ભારતના આર્થિક વિકાસના આધારે રોકાણના ર્નિણયો લેતા નથી.

હવે FII  તાત્કાલિક મોટું રોકાણ કરે તેવી અપેક્ષા ઘટી!

બર્નસ્ટેઇનનો અંદાજ છે કે આગામી ૧૨ મહિનામાં FII ઇનફલો સ્થિર રહે અથવા થોડો વધી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય શેરોમાં તાત્કાલિક મોટી રકમનું રોકાણ કરે તેવી અપેક્ષા નથી. રિપોર્ટ અનુસાર, જાે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટે, કોર્પોરેટ કમાણી સુધરે અને અન્ય આર્થિક સૂચકાંકો સુધરે, તો વિદેશી રોકાણનો એક ભાગ પાછો આવી શકે. લાંબા ગાળે વિદેશી રોકાણ પાછું લાવવા માટે એકલા મજબૂત બજાર અથવા ય્ડ્ઢઁ વૃદ્ધિ પૂરતી રહેશે નહીં.